వినాయక చవితి వచ్చిందంటే గణపతి విగ్రహాల సందడి మొదలవుతుంది. అయితే ఇటీవలి కాలంలో పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం మట్టి వినాయకుడినే పూజించాలని రాజకీయ నాయకులు, విద్యావేత్తలు, పర్యావరణ నిపుణులు, సామాజిక కార్యకర్తలు ప్రజలకు సూచిస్తున్నారు. అయితే మట్టి గణపతిని పూజించే సంప్రదాయానికి కేవలం పర్యావరణ పరిరక్షణ కోణమే కాకుండా పురాణాల్లోనూ ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉందని ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలు, పురాణ కథనాలను ఆధారంగా చేసుకుని పండితులు వివరిస్తున్నారు.
వినాయక చవితి సందర్భంగా మట్టి వినాయకుడిని పూజించాలనే ప్రచారం ఇటీవలి కాలంలో మరింత విస్తృతమైంది. ప్లాస్టర్ ఆఫ్ పారిస్, రసాయన రంగులతో తయారు చేసే కొన్ని విగ్రహాల వల్ల నిమజ్జనం అనంతరం నీటి వనరులపై ప్రతికూల ప్రభావం పడే అవకాశం ఉందని పర్యావరణవేత్తలు చెబుతున్నారు. సహజ మట్టితో తయారు చేసిన విగ్రహాలు నీటిలో సులభంగా కలిసిపోవడం వల్ల పర్యావరణానికి తక్కువ ప్రభావం ఉండే అవకాశం ఉంది. అయితే విగ్రహంతో పాటు ఉపయోగించే రంగులు, అలంకరణ సామగ్రి కూడా పర్యావరణహితంగా ఉండటం ముఖ్యమే.
ఇదిలా ఉంటే మట్టి గణపతి పూజకు పురాణ ప్రాశస్త్యం కూడా ఉందని గణపతి లీలా వైభవానికి సంబంధించిన కథనాలను ఉటంకిస్తూ పండితులు చెబుతున్నారు. సూత మహాముని శౌనకాది మహర్షులకు గణపతి వైభవాన్ని వివరించే సందర్భంలో మట్టి వినాయకుడి పూజకు సంబంధించిన విశేషాలను ప్రస్తావించినట్లు పురాణ కథనాలు చెబుతున్నాయి.
అందరి దేవతలకు లోహాలతో తయారు చేసిన విగ్రహాలను పూజించే సంప్రదాయాలు ఉన్నప్పుడు గణపతి విగ్రహాన్ని మట్టితో తయారు చేసి పూజించడం, పూజ అనంతరం నిమజ్జనం చేయడం వెనుక ఉన్న కారణం ఏమిటని శౌనకాది మునులు ప్రశ్నించినట్లు కథనం చెబుతుంది. దీనికి సమాధానంగా సూత మహాముని భూమి, మట్టి, ప్రకృతి స్వరూపాల ప్రాధాన్యాన్ని వివరించినట్లు పురాణ గాథల్లో ఉంది.
ప్రకృతి నుంచి జీవుల సృష్టి జరుగుతుంది. జీవులకు అవసరమైన ఆహారం, పోషక పదార్థాలు కూడా ప్రకృతి నుంచే లభిస్తాయి. చివరకు జీవుల శరీరాలు కూడా భూమిలోనే కలిసిపోతాయి. ఈ సృష్టి, స్థితి, లయ తత్వాన్ని సూచించే ప్రతీకగా మట్టిని భావిస్తారని ఆధ్యాత్మిక వివరణ చెబుతుంది.
లింగపురాణంలోని గణేశ ఖండాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న కొన్ని పురాణ వ్యాఖ్యానాల ప్రకారం, పరమశివుడే మట్టితో వినాయకుడి రూపాన్ని రూపొందించినట్లు కథనం ఉంది. ఆ మట్టి రూపానికి ప్రాణప్రతిష్ఠ చేసి పూజించినట్లు పురాణ గాథ చెబుతుంది. మృత్తిక ప్రకృతి, భూమి, సృష్టికి ప్రతీకగా భావించబడటం వల్ల మట్టి గణపతి పూజకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఏర్పడిందని పండితులు వివరిస్తారు.
మట్టి గణపతికి మరో ప్రత్యేకత సమానత్వానికి ప్రతీకగా భావించడం. మట్టి అందరికీ అందుబాటులో ఉంటుంది. దానికి ధనిక, పేద అనే తేడా ఉండదు. బంగారం, వెండి వంటి విలువైన లోహాలతో విగ్రహాలను తయారు చేయడం అందరికీ సాధ్యం కాకపోవచ్చు. కానీ మట్టితో గణపతి రూపాన్ని తయారు చేసుకుని భక్తితో పూజించడం ఎవరికైనా సాధ్యమే. అందుకే గణపతి అందరివాడనే భావనకు మట్టి విగ్రహం ప్రతీకగా నిలుస్తుందని పురాణ వ్యాఖ్యానాలు చెబుతున్నాయి.
మరోవైపు వినాయకుడి మట్టి విగ్రహాన్ని పూజించి, పూజ పూర్తయిన తర్వాత నిమజ్జనం చేయడంలో కూడా ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఉందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ప్రకృతి నుంచి రూపాన్ని తీసుకుని, దానికి దైవత్వాన్ని ఆపాదించి పూజించి, చివరకు అదే ప్రకృతిలో కలపడం ద్వారా సృష్టి–లయ తత్వాన్ని సూచిస్తుందని ఆధ్యాత్మికంగా భావిస్తారు.
అందువల్ల మట్టి వినాయకుడి పూజకు ఒకవైపు పర్యావరణ పరిరక్షణ కోణం ఉండగా, మరోవైపు పురాణాలు, ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాల్లోనూ ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యం కనిపిస్తుంది. అయితే ఇక్కడ పేర్కొన్న పురాణ వివరాలు మతపరమైన గ్రంథాలు, సంప్రదాయ కథనాల ఆధారంగా ప్రచారంలో ఉన్న విశ్వాసాలు మాత్రమే. వాటిని చారిత్రకంగా నిర్ధారించబడిన వాస్తవాలుగా పరిగణించకూడదు.
వినాయక చవితి సందర్భంగా సహజ మట్టితో తయారు చేసిన, పర్యావరణహిత రంగులు ఉపయోగించిన గణపతి విగ్రహాలను పూజించడం ద్వారా సంప్రదాయాన్ని పాటించడంతో పాటు ప్రకృతి పరిరక్షణకు కూడా మన వంతు సహకారం అందించవచ్చని పర్యావరణవేత్తలు సూచిస్తున్నారు.
